معرفی قنات نزناد روستای نشلج

وضعیت اقتصادی ، اجتماعی بهره برداران
مزرعه نزناد نشلج در ابتدای ورودی نشلج با مساحتی حدود 250 هکتار که غالبا بصورت باغات مخلوط از گونه های بادام و گردو و گل محمدی و به صورت محدود باغات میوه (گیلاس،آلبالو،سیب و مو) بهره برداری می شود و با توجه به باغات پراکنده زراعت لوبیا و سیب زمینی و علوفه کاری خصوصا شبدر ، برسیم و ماشک امکان پذیر است و شغل عمده اهالی کشاورزی و دامداری بوده و از این روی اکثر کشاورزان در مزرعه مذکور اقدام به باغداری مخلوط و زراعت پای درخت می کنند.مزرعه نزناد توسط دو رشته قناتهای مزرعه مذکور(قناتین نزناد) آبیاری می شود که ما یک رشته قنات مذکور، به نام چشمه پایین را مورد مطالعه و بررسی قرار دهیم.

موقعیت جغرافیایی
قنات نزناد نشلج در اراضی و باغات دشت ده واقع بوده و عموما در بافت رودخانه ای فصلی نشلج حفاری شده است.قرار گرفتن قنات مذکور در این منطقه از نظر بافت خاک و سیل گیر بودن به طور جدی آسیب پذیر بوده و همه ساله این قنات توسط سیل و تخریب رودخانه ای بطور جدی تهدید می گردد. همچنین قرار گرفتن در باغات دشت ده و عدم رعایت بهره برداران دشت مورد نظر و آبیاری غیر اصولی و عدم رعایت نکات فنی از کاشت در حاشیه میله چاه های قنات نزناد عمدتا میله ها تخریب و باعث تهدید قنات مذکور گردیده اند.همچنین با توجه به دفع فاضلاب اهالی توسط لوله پلیکا از داخل روستا و تخلیه آن در پایین دست روستا گاها شبکه موجود در اثر عوامل مختلف تخریب و چون در مسیر رودخانه فصلی قراردارد و قنات هم در همین مسیر واقع گردیده نشت و نفوذ فاضلاب علاوه بر آلودگی بهداشتی به شکل عمده ای بافت خاک را تخریب و میله و تونلهای قنات را نابود کرده است.

مساحت حوزه
قنات نزناد نشلج با دوشاخه در اراضی دشت ده حفاری گردیده است.شاخه فرعی که در راستای حوزه آبخیز دشت «لای زاره» نشلج حفاری شده که حوزه آبخیز این رشته بالغ بر 40 کیلومتر مربع است.همچنین دبی این رشته فرعی هم اکنون 5 لیتر در ثانیه است.با توجه به جنس خاک محل که از نوع سخت می باشد این رشته هیچ گونه تخریب و ریزش نداشته و هزینه های نگهداری آن پایین است.ولی با توجه به اینکه در دلتای حوزه آبخیز رودخانه فصلی قرار دارد و حوزه آبخیز آن بسیار قوی می باشد امکان تخریب آن در اثر وقوع سیل وجود دارد.
قنات اصلی نزناد نشلج در امتداد رودخانه فصلی نشلج حفاری شده که جنس آن عموما بافت رودخانه ای بوده و مساحت حوزه آبخیز این رشته بالغ بر 50 کیلومتر مربع می باشد ،البته حوزه آبخیز گسترده و یک رشته قنات به نام اسفیجار با دبی 50 لیتر در ثانیه در بالا دست آن وجود دارد.این رشته در سالهای خیلی دور دارای میله ها و تونلهای متعدد بوده که بر اثر وقوع سیلابهای فصلی و عدم بازسازی و بهسازی آن حدود 40 درصد آن تخریب و نابود شده و از حیظ انتفا خارج گردیده و آثار آن موجود است .

وضعیت زمین شناسی:
قنات نزناد نشلج از جنس خاک آبرفتهای رودخانه ای که در اثر وقوع سیلابهای فراوان و ته نشین شدن رسوبات در این بستر حفاری شده و در منتها علیه این میله چاه خاکهای فشره از جنس کونگلومرا موجود است.عموما سنگ بستر در این ناحیه از جنس ولکانیک و گرانودیولیک و آذرین های درونی بوده که نفوذ پذیری آن پایین و آب در این بافت وجود ندارد .در بافت رودخانه ای به علت درشت دانه بودن نفوذ پذیری در حد بالا و جریان آب با سرعت همراه است و همین امر یکی از معایب این قنات محسوب می شود.

وضعیت آب و هوایی:
در منطقه حوزه آبخیز میانگین بارندگی 131 میلیمتر بوده و با توجه به وسعت زیاد حوزه آبخیز و شیب حوزه آبخیز که عموما شمالی و آفتاب گیری آن به نسبت کمتر بوده و ارتفاعات آن اکثرا تا تیر ماه برف گیر می باشند و جنس سنگ بستر که عموما گرانیت و گرانودیولیت با نفوذ پذیری بسیار محدود می باشند جریان آب در خاک سریع و انتقال آب از سطح به عمق تند و خروجی آن به صورت دبی قنات سریع می باشد و این سرعت و حجم بالا عمدتا تخریب قنات را در پی دارد به همین دلیل پی ها و تونلهای قنات با ریزش های عمده همراه  بوده و ریزش سقف و گاها میله قنات مورد نظر را در این مورد بسیار حادثه خیز قلمداد می نماید.

وضعیت توزیع حق آبه قنات:
مزرعه نزناد نشلج به عنوان بزرگترین مزرعه روستای نشلج بالغ بر 200 هکتار پوشیده از باغات بادام ، گردو و گل محمدی بوده امروزه با توجه به خرده مالکی تخریب گردیده و قنات مزرعه مذکور به علت نبود زیر ساختهای اساسی در حال تخریب و نابودی است .قنات مذکور با گردش 15 شبانه روز که در اصطلاح زورقه گفته می شود ، استفاده می شود..یک زورقه شامل 4 نصفه روز به صورت گردشی به نامهای نصفه روز گره (5 بعد از ظهر الی 11 شب) نیمه شب(11 شب الی 5 صبح) خورواز(5 صبح الی 11 صبح) آخرینه (11 صبح الی 5 بعد از ظهر) هر نصف روز شامل 32 سرجه که هر سرجه 11 دقیقه می باشد بدین ترتیب قنات نزناد نشلج دارای 1920 سرجهاست پس 1920 سهم خرد و 60 سهم جزء و  15 سهم کل است که تقریبا 97 درصد اهالی روستای نشلج از آن بهره برداری می کنند.

وضعیت فنی و هیدرولیکی:
قنات نزناد نشلج با دارا بودن 22 میله چاه (وضعیت موجود) و 5 میله چاه (وضعیت مخروب)و یک رشته فرعی و یک تونل فرعی 509 متر تونل که میله چاههای ان حداقل 5 متر و حداکثر 35 متر را شامل می شود .عمیق ترین میله چاه این رشته با عمقی به میزان 35 متر در نقطه حاشیه رودخانه فصلی و در بافت خاکهای فشرده و ریز دانه و یک تونل فرعی عمود بر جریان رودخانه فصلی حفاری شده که در این نقطه جریان استحصالی آب به شکل خوبی جریان و از مظهر خارج می شود.در این نقطه به دلایل عدم حفاری در گذشته ارتفاع به میزان 13 متر کم شده و آبشاری به همین میزان وجود

وضعیت حادثه خیزی قنات:
قنات نزناد نشلج به دلیل حفاری شدن به موازات رودخانه فصلی و در بستر رود خانه ای که جنس آن از بافت رسوبات رودخانه ای می باشد قالبا ریزشی و مخرب است .همچنین وقوع سیل آبها میله چاهها را که در بستر رودخانه حفاری شده را به شدت تهدید می کند همچنین به علت عدم رعایت کشاورزان و مالکان در حاشیه میله چاهها کشت و زرع نموده و آبیاری متناوب آنها عموما باعث تخریب میله چاهها گردیده که در دراز مدت می تواند تهدید جدی برای قنات مذکور باشد  . همچنین عدم وجود متولی در نگهداری شبکه فاضلاب روستای نشلج و تخریب و جریان فاضلاب و نفوذ آن به قنات علاوه بر حادثه خیزی و تخریب استفاده آب قنات را از نظر بهداشتی به شدت تهدید می کند.

/ 0 نظر / 31 بازدید